رج فرش به تعداد گرههایی گفته میشود که در یک ردیف افقی از بافت فرش قرار میگیرند و یکی از معیارهای مهم در تعیین کیفیت و ظرافت فرش دستباف است. در واقع، رجشماری نشاندهنده تراکم گرهها در یک واحد مشخص (معمولاً ۷ سانتیمتر یا یک دهم ذرع) است و هرچه تعداد رجها بیشتر باشد، فرش از دقت و ظرافت بیشتری برخوردار خواهد بود. در ادامه، به بررسی جنبههای مختلف رج فرش، نحوه محاسبه آن، و اهمیتش در صنعت فرشبافی میپردازیم.
رج در اصطلاح فرشبافی به یک ردیف افقی از گرهها اشاره دارد که توسط بافنده در تارهای فرش بافته میشود. هر رج معمولاً پس از بافت با شانه کوبیده میشود تا گرهها محکم و یکنواخت شوند. تعداد رجها در یک فرش به عوامل مختلفی مثل نوع نقشه، اندازه فرش، و مهارت بافنده بستگی دارد.
در ایران، رجشماری معمولاً بر اساس سنتهای محلی و نوع فرش متفاوت است:
برای محاسبه رجشماری، معمولاً از پشت فرش استفاده میشود، چون گرهها در این قسمت واضحتر هستند. مراحل زیر را میتوان دنبال کرد:
به عنوان مثال، اگر در ۷ سانتیمتر ۴۰ گره شمرده شود، رجشمار فرش ۴۰ است.
رجشماری تأثیر مستقیمی بر موارد زیر دارد:
در فرشهای ماشینی، مفهوم رج با تراکم (تعداد شانهها در متر) جایگزین میشود و به صورت استانداردهایی مثل ۷۰۰ شانه یا ۱۲۰۰ شانه تعریف میشود. اما در فرش دستباف، رج به صورت دستی و با دقت بیشتری محاسبه میشود و به مهارت بافنده وابسته است.
نوع موادی که در بافت فرش استفاده میشود، تأثیر زیادی بر رجشماری دارد:
هر منطقه در ایران سبک خاص خودش را در رجشماری دارد:
برای ایجاد رجهای منظم، بافندگان از ابزارهایی مثل شانه (برای کوبیدن گرهها) و قلاب (برای کشیدن نخ) استفاده میکنند. کیفیت این ابزارها و نحوه استفاده از آنها میتواند تعداد و یکنواختی رجها را تحت تأثیر قرار دهد.
هرچه رجشماری بالاتر باشد، زمان بیشتری برای بافت فرش نیاز است. به عنوان مثال:
در مرمت فرشهای قدیمی، تطبیق رجشماری با بخشهای اصلی فرش اهمیت زیادی دارد. اگر مرمتکار نتواند تعداد رجها را دقیقاً مشابه بخش اصلی بازسازی کند، تفاوت در بافت به چشم میآید و از ارزش فرش کم میشود.
در برخی مناطق، بافندگان اعتقاد دارند که رجهای منظم و یکنواخت نشاندهنده صبر و دقت آنهاست و حتی به نوعی با روحیه و شخصیت بافنده مرتبط است. گاهی در بافت فرشهای خاص، تعداد رجها را با اعداد معنادار (مثلاً ۷ یا ۴۰) تنظیم میکنند که ریشه در فرهنگ و باورها دارد.
امروزه با پیشرفت تکنولوژی، دستگاههای رجشماری دیجیتال هم وارد بازار شدهاند که به خریداران کمک میکند بدون نیاز به شمارش دستی، تراکم گرهها را بررسی کنند. با این حال، کارشناسان همچنان معتقدند که حس لامسه و تجربه انسانی در تشخیص رج، دقیقتر است.
فرشهای با رج بالا به دلیل تراکم زیاد، حساستر هستند و نیاز به مراقبت بیشتری دارند. مثلاً شستشوی خشن یا قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید میتواند به بافت ظریف آنها آسیب بزند.
فرش معروف “اردبیل” که در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن نگهداری میشود، رجشماری حدود ۵۰ دارد و نشاندهنده اوج هنر فرشبافی در دوره صفویه است. این فرش با ابریشم و پشم بافته شده و ظرافت رجهایش هنوز هم تحسینبرانگیز است.
رج فرش فقط یک عدد نیست؛ بلکه داستانی از هنر، فرهنگ، و تلاش بافنده را روایت میکند. از انتخاب نخ و ابزار گرفته تا سبک بافت و حتی باورهای محلی، همه در این عدد کوچک نهفتهاند. اگر روزی خواستید فرشی بخرید یا ببافید، نگاه دقیقتری به رجهایش بیندازید؛ شاید رازهایی از گذشته در آن پیدا کنید!
برای مشاهده تخفیفات و جوایز ویژه خوش نشین به صفحه رسمی اینستاگرام ما مراجعه نمایید.
یکی از موارد زیر را برای شروع چت انتخاب نمایید.
حداکثر زمان پاسخگویی بین 1 تا 8 ساعت در روزهای کاری می باشد.
پشتیبانی واتساپ مجموعه
تماس با پشتیبانی مجموعه، پاسخگویی سریع
پشتیبانی پیشنهادی مجموعه
پشتیبانی تلگرام مجموعه
پشتیبانی ایتا مجموعه
پشتیبانی روبیکا مجموعه
